काठमाडौं। काठमाडौँ उपत्यकाको भीडभाडबाट केही मिनेटमै पुगिने शान्त र हरियालीले भरिएको टौदह पोखरी अहिले धार्मिक आस्था, प्राकृतिक सौन्दर्य र पर्यटन आकर्षणको केन्द्र बनेको छ।
पोखरीको उत्पत्ति र धार्मिक मान्यताबारे प्रचलित विश्वास अनुसार मञ्जुश्रीले काठमाडौँ उपत्यकाको पानी बाहिर निकाल्न चोभार को डाँडा काटेपछि बाँकी रहेको गहिरो भागमा यो पोखरी बनेको मानिन्छ।
स्थानीय धार्मिक विश्वास अनुसार टौदहलाई नागराजहरूको पवित्र बासस्थान मानिन्छ। विशेषगरी कर्कोटक नागराज र नागरानी यही पोखरीमा बस्ने गरेको विश्वास प्रचलित छ। यसै कारण यहाँ नाग देवता को विशेष पूजा गरिन्छ। स्थानीयहरूका अनुसार यो पोखरी नागहरूको संरक्षणमा रहेको पवित्र स्थल हो, जसले यसको धार्मिक महत्व अझ बढाएको छ।
काठमाडौँबाट करिब १० देखि १५ मिनेटको दूरीमा रहेको टौदह अहिले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि लोकप्रिय गन्तव्य बनेको छ। शान्त वातावरण, हरियालीले घेरिएको पानी र चराचुरुङ्गीको चिरबिराहटले यहाँ आउने जो–कोहीलाई आकर्षित गर्छ।
सप्ताहन्तमा उल्लेख्य संख्यामा पर्यटक घुम्न आउने गर्छन्। धेरैले यहाँ माछालाई दाना खुवाउने, प्राकृतिक दृश्य अवलोकन गर्ने र फोटो–भिडियो खिच्ने गर्छन्।
टौदह सिमसार क्षेत्रमा करिब ४०–६० प्रजातिका चराचुरुङ्गी र १०–१५ प्रकारका जलचर पाइने अनुमान छ। बकुल्ला, जलकाग, किङफिसर र जाडोमा आउने प्रवासी हाँसहरू यहाँको मुख्य आकर्षण हुन्। यसले टौदहलाई “बर्ड वाचिङ स्पट” का रूपमा पनि चिनाएको छ।
टौदह क्षेत्र केवल पोखरी मात्र नभई वरपरका धार्मिक र प्राकृतिक स्थलहरूले घेरिएको छ। दक्षिणकाली मन्दिर, शिखाली माई मन्दिर र चम्पादेवी मन्दिर जस्ता मन्दिरहरूले यस क्षेत्रको धार्मिक महत्व अझ बढाएका छन्। यी मन्दिरहरू पहाडको टुप्पो र काखमा अवस्थित भएकाले टौदहलाई प्राकृतिक र धार्मिक दुवै दृष्टिले आकर्षक गन्तव्य बनाउँछन्।
हाल टौदहमा आउने पर्यटकहरूको मुख्य आकर्षण भनेको शान्त वातावरण, प्राकृतिक दृश्य, चराचुरुङ्गी अवलोकन र माछालाई दाना खुवाउने गतिविधि हो। यहाँ दैनिक सयौँ मानिस घुम्न आउने गरेका छन्।
यदि उचित व्यवस्थापन, संरक्षण र योजनाबद्ध पर्यटन प्रवर्द्धन गरियो भने टौदह पोखरीलाई काठमाडौँ उपत्यकाको प्रमुख इको–टुरिजम गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिने विज्ञहरूको भनाइ छ। यसले आन्तरिक पर्यटन मात्र होइन, बाह्य पर्यटकलाई पनि आकर्षित गर्न सक्ने ठूलो सम्भावना बोकेको छ।
टौदह पोखरी आज केवल एउटा पोखरी होइन—यो आस्था, प्रकृति र पर्यटनको संगम बनेको महत्वपूर्ण सम्पदा हो।
